22 juli 2026
Capaciteit is meer dan het aantal velden
Hoeveel velden heeft dit Sportpark nodig? Het is een logische vraag, en vaak de eerste die wordt gesteld zodra een gemeente of vereniging over capaciteit begint. Maar het is niet de enige vraag die beantwoord moet worden. Een veld op een plattegrond of in een normberekening is namelijk niet automatisch een veld dat volledig bruikbaar is. Een vrij veld is nog geen beschikbare sportcapaciteit.
Velden tellen alleen is om een aantal herkenbare redenen onvoldoende. Een veld zonder verlichting kan niet op elke avond worden gebruikt. Een extra team kan niet starten zonder trainer, hoe groot het veld ook is. Velden kunnen overdag leeg staan en op dinsdagavond volledig bezet zijn. Extra wedstrijden zijn niet mogelijk bij onvoldoende kleedkamers. Een natuurgrasveld kan niet onbeperkt worden belast zonder aan kwaliteit in te boeten. En een reservering in het systeem zegt niet automatisch dat een veld ook werkelijk wordt gebruikt. Elk van deze oorzaken vraagt om een andere oplossing, en dat is precies waarom ik capaciteit nooit als één getal behandel.
Bij Saven bekijken we capaciteit daarom in zes samenhangende lagen. De eerste is theoretische capaciteit: wat volgt uit normen, ledenaantallen, teams, veldafmetingen en rekenmodellen. Dat is een noodzakelijk vertrekpunt, maar het laat nog niet zien hoe een Sportpark in de praktijk functioneert. De tweede laag is sporttechnische capaciteit: de werkelijke inzetbaarheid van velden en accommodaties, afhankelijk van bijvoorbeeld verlichting, drainage, slijtage en onderhoud. Wij signaleren waar deze laag de capaciteit beperkt, en betrekken waar nodig specialisten voor de technische beoordeling. Twee velden met dezelfde oppervlakte leveren daardoor niet automatisch evenveel bruikbare capaciteit.
De derde laag is praktische capaciteit: wat er werkelijk in de planning beschikbaar is, gegeven openingstijden, seizoensinvloeden en de verhouding tussen reserveringen en daadwerkelijk gebruik. De vierde laag is organisatorische capaciteit, de mensen die nodig zijn om activiteiten mogelijk te maken: trainers, coaches, vrijwilligers, beheerders en bestuur. Een vereniging kan prima ruimte hebben voor een extra team, maar niet de mensen om dat team te begeleiden.
De vijfde laag is functionele capaciteit: de ondersteunende voorzieningen die nodig zijn om velden en gebouwen goed te gebruiken, zoals kleedkamers, sanitair, opslag en parkeren. Een vrij veld helpt weinig wanneer er onvoldoende kleedkamers of parkeerruimte zijn. En de zesde laag is piekcapaciteit: de capaciteit op de drukste momenten, zoals populaire trainingsavonden en wedstrijdzaterdagen. Ik ga hier bewust niet dieper op in, ik schreef er eerder uitgebreid over in Leeg overdag, vol op dinsdagavond.
Leeg overdag, vol op dinsdagavond
Dat capaciteit meer is dan velden alleen, blijkt ook uit onderzoek. Uit cijfers van het Mulier Instituut uit 2025 had 12 procent van de Nederlandse sportverenigingen een wachtlijst of ledenstop (Mulier Instituut, 2025). Bijna twee derde van deze verenigingen noemde een ervaren ruimtetekort, maar ook onvoldoende trainers, coaches of ander kader speelden een rol, net als financiële beperkingen en de bewuste keuze om niet verder te groeien. De vraag of capaciteit ontbreekt, kan dus niet uitsluitend worden beantwoord door naar de velden te kijken. Ik schreef hier eerder specifiek over in Een wachtlijst is geen volledige diagnose.
Een wachtlijst is geen volledige diagnose
Dat betekent niet dat landelijke normen en rekenmodellen hun waarde verliezen. Ze zijn nodig voor een objectief vertrekpunt en helpen bij vergelijking en toekomstprognoses. Maar ze moeten wel worden aangevuld met lokale gegevens: feitelijk gebruik, kwaliteit, organisatie en voorzieningen bepalen uiteindelijk wat er lokaal werkelijk mogelijk is. De norm is het vertrekpunt van het onderzoek, niet automatisch het eindbesluit.
Een verkeerde diagnose leidt bovendien tot een verkeerde investering. Een extra veld lost geen trainerstekort op. Extra kleedkamers lossen geen slechte planning op. Betere planning lost een versleten veld niet op. En langere openingstijden lossen geen gebrek aan beheer op. Dat betekent niet dat fysieke uitbreiding meestal onnodig is, soms is dat wel degelijk de juiste oplossing. Het gaat erom eerst vast te stellen waar de werkelijke beperking zit, voordat je bepaalt wat die oplost.
Wie alleen velden telt, ziet dus maar één deel van het Sportpark. Wie theoretische, sporttechnische, praktische, organisatorische, functionele en piekcapaciteit samen onderzoekt, ziet waar de werkelijke ontwikkelopgave ligt.
Wilt u weten waar de capaciteit van uw Sportpark werkelijk vastloopt en welke oplossing daarbij past? Wij van Saven brengen de verschillende capaciteitslagen graag samenhangend voor u in beeld.
Natasja Heijink
Ontwikkelregisseur maatschappelijke sportlocaties